Định hướng mới cho Trạm MODIS: Hiện đại, tích hợp, phục vụ đa mục tiêu

Sáng 24/12, tại Hà Nội, Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị chủ trì cuộc họp nghe các đơn vị báo cáo về hiện trạng và định hướng đầu tư nâng cấp Trạm thu ảnh vệ tinh MODIS phục vụ công tác dự báo, cảnh báo cháy rừng và giám sát tài nguyên rừng.

Theo báo cáo của Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, thời gian qua, đơn vị đã rà soát toàn diện hiện trạng Trạm MODIS và các hệ thống liên quan; đồng thời phối hợp với các cơ quan chức năng đề xuất phương án đầu tư nâng cấp trong giai đoạn 2026-2030. Trạm MODIS được đầu tư từ năm 2006, nâng cấp lần gần nhất năm 2016. Sau gần 20 năm vận hành, hệ thống đã bộc lộ nhiều hạn chế do công nghệ lạc hậu, thiếu bảo trì định kỳ, phần cứng xuống cấp, phần mềm không còn phù hợp với các thay đổi kỹ thuật của vệ tinh, làm giảm hiệu quả khai thác và độ tin cậy của dữ liệu.

Mặc dù vẫn giữ vai trò quan trọng trong phát hiện sớm điểm cháy rừng, với khả năng thu nhận ảnh từ nhiều vệ tinh và cung cấp thông tin cảnh báo trong vòng 60-120 phút, tuy nhiên hệ thống MODIS hiện nay còn hạn chế về độ phân giải, độ trễ và khả năng xác định quy mô, diễn biến đám cháy, dễ bị ảnh hưởng bởi điều kiện thời tiết. Bên cạnh đó, hệ thống dự báo nguy cơ cháy rừng dựa trên dữ liệu khí tượng thủy văn và thuật toán Nesterop đã được vận hành ổn định trên phạm vi toàn quốc, song độ chính xác vẫn chịu tác động của biến đổi khí hậu tiểu vùng.

Trên cơ sở đánh giá hiện trạng và xu hướng ứng dụng khoa học công nghệ, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm đề xuất đầu tư xây dựng hệ thống trạm thu dữ liệu viễn thám mới, đồng bộ, hiện đại; nâng cấp hệ thống giám sát mất rừng bằng ảnh viễn thám độ phân giải cao kết hợp trí tuệ nhân tạo; hoàn thiện hệ thống dự báo, cảnh báo cháy rừng và truyền tin đến các cấp.

Tại cuộc họp, đại diện lãnh đạo các đơn vị đã thảo luận, phân tích rõ những tồn tại của hệ thống hiện có và đề xuất giải pháp bảo đảm khai thác hiệu quả trong thời gian tới.

Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị ghi nhận và đánh giá cao tinh thần chủ động của Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm cùng các đơn vị liên quan trong việc rà soát hiện trạng Trạm MODIS, làm rõ những tồn tại, hạn chế của hệ thống. Thực tế cho thấy Trạm MODIS đã vận hành trong thời gian dài, công nghệ lạc hậu, thiếu bảo trì, nâng cấp đồng bộ, hiệu quả khai thác suy giảm, chưa đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác dự báo, cảnh báo cháy rừng và giám sát tài nguyên rừng.

Thứ trưởng nhấn mạnh, định hướng đầu tư thời gian tới phải theo hướng tổng thể, dài hạn, tránh đầu tư manh mún, nhỏ lẻ theo từng năm. Việc lựa chọn công nghệ cần hiện đại, đa mục tiêu, có khả năng tích hợp, chia sẻ và khai thác dùng chung cho nhiều ngành, lĩnh vực; bảo đảm công nghệ tiên tiến, được quốc tế thừa nhận, dễ vận hành, làm chủ và chuyển giao, hạn chế phụ thuộc vào nhà cung cấp.

Trên cơ sở đó, Thứ trưởng yêu cầu các đơn vị xác định rõ nhu cầu, mục tiêu và phạm vi đầu tư; đồng thời đánh giá đầy đủ kết quả đầu tư các giai đoạn trước, tận dụng tối đa hạ tầng, trang thiết bị còn khả năng sử dụng, bảo đảm hiệu quả kinh tế - kỹ thuật, tránh lãng phí ngân sách nhà nước. Phương án đầu tư phải bảo đảm thông tin thu nhận đầy đủ, chính xác, kịp thời và có khả năng kết nối, chia sẻ trong nước và quốc tế.

Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị thống nhất nguyên tắc đầu tư Trạm thu ảnh vệ tinh và các hệ thống liên quan phải phục vụ trực tiếp nhiệm vụ chuyên môn của Bộ, trọng tâm là dự báo, cảnh báo cháy rừng, phát hiện sớm điểm cháy, giám sát mất rừng và theo dõi biến động rừng. Hệ thống đầu tư cần là hệ thống mở, có khả năng mở rộng, tích hợp dữ liệu viễn thám đa nguồn và trí tuệ nhân tạo, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số.

Đồng thời, Thứ trưởng yêu cầu tăng cường phối hợp chặt chẽ giữa Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Cục Viễn thám Quốc gia và các đơn vị liên quan ngay từ khâu chuẩn bị dự án; làm rõ vai trò chủ đầu tư, đơn vị vận hành, khai thác, tránh chồng chéo, trùng lặp. Trên cơ sở đó, khẩn trương xây dựng quy chế phối hợp trong tiếp nhận dữ liệu, vận hành hệ thống và chia sẻ thông tin phục vụ công tác bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng.

Đối với tài sản, trang thiết bị hiện có của Trạm MODIS, Thứ trưởng yêu cầu rà soát, đánh giá giá trị sử dụng còn lại và đề xuất phương án xử lý theo đúng quy định pháp luật về quản lý tài sản công, bảo đảm công khai, minh bạch.

Thứ trưởng giao Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm chủ trì, phối hợp với Cục Viễn thám Quốc gia và các đơn vị liên quan khẩn trương hoàn thiện báo cáo tổng hợp, báo cáo lãnh đạo Bộ, làm rõ mục tiêu đầu tư, lộ trình, nguồn lực, cơ chế phối hợp và hiệu quả mang lại; đồng thời chuẩn bị phương án đào tạo nhân lực, tổ chức vận hành, phổ biến, truyền thông để hệ thống được khai thác hiệu quả từ trung ương đến địa phương.

Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị đề nghị các đơn vị nghiêm túc tiếp thu ý kiến chỉ đạo, tập trung triển khai nhiệm vụ được giao đúng tiến độ, bảo đảm chất lượng, tuân thủ quy định pháp luật, góp phần nâng cao năng lực ứng dụng khoa học công nghệ trong công tác bảo vệ và phát triển rừng bền vững.